Master Yarışçılar ve Yaş Faktörlü Sıralama Sistemi

Ne kadar koşarsak koşalım yaşlanmanın önüne geçmemiz imkansızdır; ancak yaşımız her ne kadar ilerleyip vücut mekanizmasını yavaşlatsa da, koşu sporu bu yavaşlamayı büyük ölçüde azaltmaktadır. Vücuttaki paslanmanın esas nedeni yaşlanmaktan çok hareketsizliktir. 60 yaşında koşu programına başlayan bir kimse 40 yaşında spor yapmayan bir kimse ile aynı atletik seviyeye rahatlıkla gelebilir. Bu şekilde 20 yaş gençleşmeyi kim istemez ki… Koşu sporunda son yıllardaki önemli akımlardan biri de masterların sayısının hızla artması olmuştur. Birçok yarışta koşanların en büyük grubunu master sporcular oluşturmaktadırlar.

Yaş ve Performans

Yaş ile birlikte kalp, akciğer ve kas kapasitesi azalmaktadır. Buradaki püf noktası bu azalmayı yavaşlatmaktır. Spor yapmayan insanlarda aerobik kapasite her 10 senede bir %10 azalırken araştırmalar göstermiştir ki bu oran spor yapanlarda %5′dir. Yani koşmak yaşlanmayı %50 yavaşlatır. Hatta bu oran yoğun antrenman programı ile daha da düşebilir. Florida Üniversitesi’nde görevli olan egzersiz fizyolojisti Michael Pollock tarafından yapılan araştırmada gözlemiştir ki, 10 yıl süreyle düzenli ve kaliteli egzersiz yapan ve sıkça yarış koşan master sporculardaki aerobik kapasite azalması minimal seviyede gerçekleşmiştir.

Peki ya yarış dereceleri? Bazı yarışcılar iyi bir şarap gibi, yıllar geçtikçe gelişirler. Örneğin, 40 hatta 50′lerine gelmiş yarışcılar, daha genç yaşta koştuklarından hızlı koşarlar. Bunun asıl nedeni, geçmişte yeterince antrenman yapmamış olmaları ve deneyimlerinin noksan olmasıdır. Rekabetçi koşuya ve yarışmaya yeni başlayanlar yaşları ne olursa olsun derecelerini geliştirebilirler. Fakat zaman içerisinde yavaşlamak kaçınılmazdır. Teorik olarak en üst performansın sergilendiği yaş 20-34 arasındadır. Değişik araştırmalar göstermiştir ki, yüksek performans koşucuları bile 35 yaşından sonra ortalama her yıl en az 0.5% performans kaybına uğrarlar (bu performans kaybı 60 yaşından sonra daha hızlı olarak artış gösterir.) Ayrıca az antrenman yapanlarda veya sakatlık dönemi yaşayanlarda bu düşüş her yıl 1-2% dir. Mesaj açıktır: İyi antrenman yaparak performans kaybını yavaşlatabiliriz. Pollock’ın araştırmasına göre, yaşımız ilerlerken performansımızın düşmesini istemiyorsak sadece yavaş koşular yapmak yerine kaliteli antremanlar yapmalıyız.

Masterlar Yarışması

Koşmak, ileri yaşlarda da yapılabilen ender sporlardan biridir. Master kategorisi 40 yaşından başlayarak her beş yıl için gruplandırılır. Ancak bazı yarışlarda bu gruplandırma 10 yıl esas alınarak yapılır. Yaş gruplaması motivasyonun sürekliliği için önemlidir. Beş yıl zaman dilimi ise 40 yaş üstü yarışcılar için oldukça adil bir yöntemdir. 49 yaşında birinin 40 yaşında biriyle yarışması zordur. Bu zorluk 69 yaş ile 60 yaş arasında daha da fazladır.

Her beş yılda bir, bir üst yaş kategorisine geçerek o grubun en genç yarışcısı olur ve kendimizi genç hissederiz. Geçtiğimiz her üst katagoride yarışmak, madalya kazanma şansımızı arttırırken motivasyonumuzu da güçlendirir. Kendimizi, daha önce ne kadar hızlı koşabildiğimizle değil kendi yaş grubumuzdaki yarışmacılarla karşılaştırmalıyız. Yarışcıların birçoğu yaş ilerledikçe daha yavaş koşmayı kabullenmekte zorlanır. Elli yaşında 5K koşan bir yarışıcının temposu, muhtemelen otuz yaşındayken koştuğu maraton temposundan daha yavaştır. Ancak geçmişte ne kadar hızlı koştuğumuzu unutup bugün ne yapabileceğimize bakmalıyız.

Motivasyonu artıran diğer bir etken de yaş faktörlü sıralama sistemidir. Her ne kadar Türkiye’de yaygın olarak kullanılmasa da dünyanın bir çok ülkesinde bu sistem uygulanmaktadır.

Yaş Faktörlü Sıralama Sistemi (Age Grading):

Dünya Veteran Atletler Birliği (WAVA-World Association of Veteran Athletes) yaşları ilerleyen koşucuların motivasyonunu yükseltmek için yaş faktörlü sıralama sistemi geliştirdi ve bunu ilk kez 1989′da yayınladı.

Bu sistem geliştirilirken her yaşta ve her mesafede bayan ve erkek atletlerin kırdığı dünya rekorları esas alındı. Örneğin 20-34 yaş arası bayan atletler tarafından 10K mesafede kırılan Dünya rekoru 29:55 iken bu rekor 53 yaş grubunda 35:00 dır. Bu iki derecenin birbirine oranı ise 0.8545 dir. Bu oran 53 yaşındaki bayan atletin 10K için yaş faktörüdür.

Buna göre 10K mesafeyi 45:1′de koşan 53 yaşındaki bir bayan atletin yaş faktörlü süresi hesaplanırken 0.8545 ile çarpılır. Bu işlem sonucunda süre 38:43 olarak bulunur.

Bu koşucunun 45:18 lik derecesi onun 20-34 yaş arasında 38:43 koşma potansiyeli olduğunu gösterir. Ayrıca, bu yarışcının yaş faktörü dahil edilerek yapılan sıralamada 34 veya daha genç yaşında olup da aynı mesafeyi 39 dakikada koşan yarışmacıdan daha hızlı koştuğu kabul edilir.

Bu tabloların kullanım amacı ileri yaştaki koşucuların daha genç koşucularla eşit şartlarda yarışmasına imkan sağlamaktır. Artık günümüzde birçok yarışmada derecelendirme yaş faktörlü süreler dikkate alınarak yapılmaktadır. Biz de “yarış takvimi” olarak düzenleyeceğimiz tüm yarışlarda bu derecelendirme yöntemini kullanacağız..

Okuyucular aşağıdaki tabloları kullanarak kendi yaş faktörlü yarış sürelerini hesaplayabilirler.

Hazırlayan ve Tercüme: Zeynel Alhan